Kinderen die spelen langs een akker: wat instanties zeggen en wat je kunt doen
25 oktober 2026 · 7 min lezen
Kinderen spelen buiten, en op het platteland is buiten vaak vlak naast een akker, een bollenveld of een boomgaard. Als ouder vraag je je dan af of je daar iets mee moet. In dit artikel geven we geen eigen oordeel over gezondheid. We laten zien wat de instanties die er wel over gaan, zoals het Ctgb, het RIVM, de Gezondheidsraad en de Raad van State, over kinderen en omwonenden hebben gezegd. Daarna volgen praktische stappen: hoe je weet wat er in je omgeving groeit, wanneer er gespoten wordt en met wie je contact kunt opnemen.
Hoe het Ctgb naar kinderen kijkt
Het Ctgb beoordeelt bij de toelating van een gewasbeschermingsmiddel of het veilig is voor consumenten, telers, omwonenden en het milieu. Omwonenden werden niet altijd apart beoordeeld. Tot begin 2014 gebeurde dat alleen indirect, via de blootstelling van voorbijgangers tijdens het spuiten. Sinds 2014 is er volgens het Ctgb een expliciete beoordeling voor omwonenden en voorbijgangers, kinderen inbegrepen.
Daarvoor gebruikt het Ctgb een Europees model. EFSA publiceerde dat blootstellingsmodel in oktober 2014, de Europese Commissie stelde het eind mei 2015 vast en sinds 1 januari 2016 wordt het toegepast op nieuwe aanvragen. In de herbeoordeling die in oktober 2014 begon, rekende het Ctgb 116 middelen door: 88 die opwaarts worden gespoten in de fruitteelt en 28 voor de bollenteelt. Volgens het Ctgb worden middelen alleen toegelaten als uit de risicobeoordeling blijkt dat de blootstelling van omwonenden ruim onder de gezondheidskundige grenswaarden blijft.
Dat die aparte beoordeling er eerder niet was, stond ook in een RIVM-rapport uit 2014. Daarin staat dat de toenmalige toelatingsprocedure geen aparte beoordeling bevatte van de gezondheidsrisico's voor omwonenden en hun kinderen (RIVM-rapport 630030002).
Wat de Raad van State in 2022 zei over kinderen
Het EFSA-model wordt niet alleen bij de toelating gebruikt. Sommige gemeenten en initiatiefnemers gebruikten het ook om te onderbouwen dat een kleinere afstand dan 50 meter tussen woningen en een akker verantwoord was. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State ging daar op 19 oktober 2022 niet in mee.
In die uitspraak (ECLI:NL:RVS:2022:3023) overwoog de Afdeling dat de gebruikte versie van het EFSA-model niet kan worden aangemerkt als een algemeen wetenschappelijk aanvaard model om in de ruimtelijke ordening afstanden voor spuitzones te bepalen. De Afdeling vond onder meer de onderbouwing waarom de gezondheidseffecten op kinderen onder de één jaar en zwangeren niet waren meegenomen, niet overtuigend.
Let op wat dit wel en niet betekent. De uitspraak gaat over de ruimtelijke ordening: kun je met dit model een afstand tussen een nieuwe woonfunctie en een akker onderbouwen? Het is geen uitspraak over de toelating van middelen door het Ctgb. En de 50 meter die in zulke zaken terugkomt, is geen wettelijke spuitzone. Die afstand komt uit vaste rechtspraak van de Raad van State over een goede ruimtelijke ordening bij nieuwe gevoelige functies, en uit gemeentelijk beleid. Meer daarover op de pagina over de spuitzone.
Wat het RIVM heeft gemeten
Het RIVM deed van 2015 tot 2019 het Onderzoek Bestrijdingsmiddelen en Omwonenden (OBO) rond bloembollenvelden. Het samenvattende rapport verscheen op 11 april 2019. Resten van middelen werden gevonden in de buitenlucht rond woningen, in stof op de deurmat en in huisstof, en in de urine van omwonenden. Het RIVM schrijft daarover letterlijk: "zowel bij volwassenen als bij kinderen". Dat gold ook voor mensen die op meer dan 500 meter van de velden wonen. De gemeten waarden overschreden de risicogrenzen niet. Bij gezinnen van telers lagen de waarden hoger.
Het vervolgonderzoek OBO-2
Blootstelling meten is iets anders dan vaststellen of er gezondheidseffecten zijn. Daarom loopt er een vervolgonderzoek. Volgens het RIVM is OBO-2 begonnen in 2023 en naar verwachting in 2031 afgerond. Het onderzoek kijkt onder meer naar de ziekte van Parkinson, leukemie bij kinderen, cognitie bij kinderen, astma en COPD. Eindresultaten zijn er nog niet; het RIVM publiceert wel tussentijdse, voorlopige resultaten. De Rijksoverheid schrijft dat er nog geen wetenschappelijk bewijs is dat toegelaten middelen een gezondheidsrisico voor omwonenden vormen.
Wat de Gezondheidsraad adviseert
De Gezondheidsraad bracht op 29 juni 2020 een vervolgadvies uit. De kernboodschap: "Blootstelling aan chemische gewasbeschermingsmiddelen moet zo veel mogelijk verminderd worden, zowel bij telers als bij omwonenden van landbouwpercelen." De raad adviseert daarnaast om bij te houden welk middel op welk perceel wordt gebruikt en om de blootstelling periodiek te meten, bijvoorbeeld in urine.
Praktische tips uit 2014
Het RIVM noemt in zijn vragen en antwoorden over de gezondheidsverkenning een aantal maatregelen die de Gezondheidsraad in 2014 aanraadde voor omwonenden:
- schoenen uitdoen bij binnenkomst;
- groenten, kruiden, fruit en handen wassen voor het eten;
- tijdens en kort na de bespuiting van een aangrenzend perceel de ramen sluiten en niet in de tuin verblijven.
Die laatste tip gaat over het moment van spuiten. Om daar iets mee te kunnen, moet je weten wanneer dat is.
Weten wat er naast je groeit
De eerste stap is weten welke teelt er in de buurt ligt. Met de adrescheck van Spuitzonekaart.nl zie je per adres welke gewassen er binnen 50, 100 en 250 meter staan, op basis van de BRP Gewaspercelen van RVO. Die gegevens worden per jaar gemaakt met peildatum 15 mei. Op de kaart kun je ook rondkijken rond een school, speeltuin of sportveld.
Bij elk gewas tonen we het landelijke gemiddelde gebruik in kilo werkzame stof per hectare uit de CBS-enquête. Dat cijfer zegt niets over een individueel perceel of over een moment van spuiten, en kilo's zijn geen maat voor giftigheid. Het helpt wel om te begrijpen waarom een lelieveld (lelies) of een boomgaard (appels) andere vragen oproept dan grasland.
Weten wanneer er gespoten wordt
Er is geen openbaar register waarin je kunt zien wanneer een perceel wordt bespoten. Het meest directe middel is contact met de teler. De NVWA raadt omwonenden met zorgen aan om het eerst met de teler zelf te bespreken. Een paar dingen die je in zo'n gesprek kunt vragen:
- In welke periode van het jaar wordt er gespoten?
- Wil de teler je laten weten wanneer hij gaat spuiten, bijvoorbeeld met een berichtje, zodat je de kinderen binnen kunt houden en de ramen kunt sluiten?
- Welke kant van het perceel ligt het dichtst bij je tuin, en wordt daar rekening mee gehouden?
Goed om te weten: volgens de NVWA is spuiten verboden bij een windsnelheid boven 5 meter per seconde, gemeten op 2 meter boven het gewas, met een uitzondering als het gewas anders in gevaar komt. Telers moeten zich houden aan het wettelijk gebruiksvoorschrift dat het Ctgb per middel vaststelt.
Als het gesprek niet helpt
Er zijn verschillende wegen, afhankelijk van je vraag:
- Vermoeden van verkeerd gebruik, bijvoorbeeld spuiten bij harde wind: meld het bij de NVWA via het meldformulier. De NVWA inspecteert ook naar aanleiding van meldingen.
- Vragen over afstanden tussen teelt en woningen, scholen of speelplekken: dat is een zaak van de gemeente, via het omgevingsplan. Bij een nieuw plan kun je een zienswijze indienen.
- Zorgen over de gezondheid van je kind: de NVWA verwijst naar de GGD of de huisarts.
Sommige gemeenten hebben eigen beleid voor teelt dicht bij woningen. Gemeente Westerveld nam bijvoorbeeld een voorbereidingsbesluit voor sierteelt in het omgevingsplan. Hoe het in jouw gemeente zit, vind je via de gemeentepagina's en uiteindelijk in het omgevingsplan zelf.
Veelgestelde vragen
Worden kinderen meegenomen bij de toelating van middelen?
Ja. Volgens het Ctgb is er sinds 2014 een expliciete beoordeling voor omwonenden en voorbijgangers, kinderen inbegrepen. Sinds 1 januari 2016 wordt daarvoor het Europese EFSA-model toegepast op nieuwe aanvragen.
Wat zei de Raad van State over het EFSA-model en kinderen?
In een uitspraak van 19 oktober 2022 vond de Afdeling bestuursrechtspraak de onderbouwing waarom de gezondheidseffecten op kinderen onder de één jaar en zwangeren niet waren meegenomen niet overtuigend. Het model werd daarom niet aanvaard om een spuitzone in de ruimtelijke ordening te bepalen.
Zijn er resten van middelen bij kinderen gemeten?
Ja. Het RIVM vond in het OBO-onderzoek resten in de urine van omwonenden van bloembollenvelden, zowel bij volwassenen als bij kinderen. De gemeten waarden overschreden de risicogrenzen niet.
Wat kan ik op spuitdagen doen?
Het RIVM noemt het advies van de Gezondheidsraad uit 2014 om tijdens en kort na de bespuiting van een aangrenzend perceel de ramen te sluiten en niet in de tuin te verblijven. Daarvoor moet je weten wanneer er gespoten wordt; vraag dat aan de teler.
Bij wie kan ik terecht met zorgen over de gezondheid van mijn kind?
Bij de GGD of de huisarts, zoals de NVWA aangeeft. Vermoed je verkeerd gebruik van middelen, dan meld je dat bij de NVWA.
Wat wordt er naast jouw huis geteeld, en wat kun je doen?
De kaart geeft het gebiedsbeeld. Welk gewas er op elk perceel rond jouw huis staat, op hoeveel meter, hoe intensief die teelt wordt behandeld en wat er de afgelopen vijf jaar stond, staat pas in het rapport voor jouw adres.
Een gesprek met de teler, een vraag aan de gemeente of een zienswijze op een nieuw plan begint met weten wat er staat. Het rapport zet het op een rij, met de rechtspraak over de 50 meter erbij, zodat je weet waar je over praat.
- Elk perceel binnen 250 meter: gewas, afstand tot je adres en oppervlakte, op een kaart met ringen van 50, 100 en 250 meter
- Middelengebruik en teelthistorie: welke teelten intensief worden behandeld (CBS per gewas) en wat er sinds 2021 op elk perceel stond
- Regels en wat je kunt doen: de 50 meter uit de rechtspraak, driftreductie, gemeentelijk beleid, en je stappen richting teler, gemeente en NVWA
🔒 iDEAL, creditcard of PayPal · direct na betaling te downloaden, ook per e-mail · niet bruikbaar? binnen 14 dagen je geld terug
Bronnen: Basisregistratie Gewaspercelen 2021-2025 (RVO/PDOK), CBS, rechtspraak.nl. Geen rapport als er binnen 250 meter geen teelt ligt.